دعوا و رقابت با خواهر، برادر و همسالان (چالش ۲ تا ۶ سال)

👈🏻 خودمحوریِ رشدی:
در این سن، دنیا حولِ محورِ «من» می‌چرخد. اینکه «دیگری هم حقی دارد» مفهومی است که هنوز در حالِ شکل‌گیری است. به اشتراک گذاشتن، برای او معادل «از دست دادن» است. این یک مرحله طبیعی رشد است، نه خودخواهی.

👈🏻 کمبودِ مهارت‌های کلامی:
کودک نمی‌داند چطور بدون فریاد و کتک‌کاری به خواسته‌اش برسد. وقتی نمی‌تواند با کلمات بگوید «الان نوبتِ منه»، از دست‌هایش استفاده می‌کند.

👈🏻 جلبِ توجهِ والد:
دعوا کردن یکی از سریع‌ترین راه‌هایی است که کودک می‌تواند شما را وسطِ بازی‌اش بیاورد و توجه شما را جلب کند؛ حتی اگر با دعوا باشد.

👈🏻 آزمون قدرت:
برایِ کودک، برنده شدن در یک دعوا، حسِ قدرت و توانمندی به او می‌دهد.

👈🏻 الگوبرداری از محیط (خانواده و رسانه):
اگر در خانه دعوا با داد و فریاد حل می‌شود، یا کارتون‌های پرخاشگرانه می‌بیند، طبیعی است که همان الگو را تکرار کند.

۱. از نقش «داور» خارج شوید؛ تماشاگرِ بی‌طرف باشید:

اگر دعوا فیزیکی نیست، دخالت نکنید. بگذارید خودشان سعی کنند مسئله را حل کنند. اگر دخالت کنید، ناخودآگاه در حالِ داوری هستید و یکی از آن‌ها احساسِ «بازنده بودن» یا «موردِ تبعیض واقع شدن» می‌کند.

دنبال «چه کسی شروع کرد» یا «حق با کیست» نباشید.

۲. از «مدیریت غیرمستقیم» استفاده کنید:

«می‌بینم دعوا دارید. یا خودتان حلش کنید، یا هر دو از بازی کردن منع می‌شوید.» این کار مسئولیت حل تعارض را به خودشان واگذار می‌کند.

۳. دخالتِ محدود در زمانِ خطر:

اگر دعوا به خشونتِ فیزیکی کشید، فقط آن را متوقف کنید: «من اجازه نمی‌دم به هم آسیب بزنید.» آنها را از صحنه جدا کنید تا آرام شوند. در این لحظه، دنبالِ «مقصر» نگردید.

۴. احساسات هر دو طرف را نام ببرید (همدلی، اما بی‌طرفانه):

«تو عصبانی هستی چون اسباب‌بازی رو ازت گرفتن» و «تو ناراحتی چون می‌خواستی بیشتر باهاش بازی کنی». این کار به آنها کمک می‌کند احساسات خود و دیگری را بفهمند. اما هرگز در لحظه دعوا طرف نگیرید.

۵. آموزشِ زبانِ مذاکره و حل مسئله:

وقتی دعوا تمام شد و هر دو آرام شدند، با هم بنشینید و بگویید: «دفعه بعد که این اتفاق افتاد، چه کار می‌تونید بکنید؟». راه‌حل‌هایشان را یادداشت کرده، بعضی راه‌حل‌ها را به زبان بیاورید. مثلاً «به جای کشیدن، بگو لطفاً نوبت من شد».

۶. استفاده از تایمر برای نوبت‌گیری:

برای اسباب‌بازی‌های موردِ مناقشه، از زمان‌سنج یا ساعت شنی استفاده کنید: «الان ۵ دقیقه نوبتِ علی، بعدش ۵ دقیقه نوبتِ سارا.» این کارِ «عینی»، عدالت را به آن‌ها ثابت می‌کند و از جنگِ کلامی جلوگیری می‌کند.

۷. تعریفِ «همکاری» به جایِ «رقابت»:

اگر دو کودک همواره در حالِ رقابت هستند، آن‌ها را در موقعیت‌هایی قرار دهید که برای رسیدن به یک هدفِ مشترک نیاز به همکاری دارند؛ مثلاً چیدنِ پازل با هم. این کار مسیرِ عصبیِ مغزشان را از «ضدیت» به «اتحاد» تغییر می‌دهد.

۸. از برچسب زدن دوری کنید:

هرگز یکی را «آرام» و دیگری را «بدجنس» یا «شرور» خطاب نکنید. این برچسب‌ها باعث می‌شود آن‌ها در همان نقش تثبیت شوند و دعواها را به عنوان راهی برایِ ابرازِ آن شخصیت، ادامه دهند.

۹. تمرینِ مهارتِ صبر:

به آن‌ها یاد بدهید که اگر دیگری اسباب‌بازی دارد، می‌توانند با چیزِ دیگری بازی کنند یا منتظر بمانند. «صبر کردن» مهارتی است که باید در بازی‌هایِ ساده به آن‌ها آموزش دهید.

۱۰. شجاعتِ «بخشیدن» را تحسین کنید:

بعد از یک درگیری، اگر یکی از آنها عذرخواهی کرد یا دیگری بخشید، این رفتار را فوق‌العاده تشویق کنید: «چه کار قشنگی کردی که بخشیدیش، آفرین».

 

نکته: میزان موفقیت شما در مدیریت دعواها به میزان اقتدار و جایگاه شما ربط دارد. هر مقدار در نگاه بچه‌ها محبوبتر و مقتدرتر باشید  مدیریتتان نیز موفق‌تر خواهد بود.