در سال‌های دبستان، کودک بیش از هر زمان دیگری می‌خواهد «عضوی از یک جمع» باشد. او دوست دارد پذیرفته شود، دوست داشته شود و جایی داشته باشد که احساس کند به آن تعلق دارد؛ چه در خانواده، چه در جمع دوستان و چه در مدرسه.

احساس تعلق، سوخت عاطفی رشد اوست. کودکی که حس می‌کند پذیرفته شده است، با اعتمادبه‌نفس بیشتری یاد می‌گیرد، دوست پیدا می‌کند و با چالش‌ها روبه‌رو می‌شود.

اگر کودک خردسال بیشتر به توجه والدین نیاز دارد، کودک دبستانی علاوه بر خانواده، به پذیرش در جمع همسالان هم نیازمند است. برای او مهم می‌شود که:

◾ دوست داشته شود
◾ در گروه جایی داشته باشد
◾ طرد نشود
◾ دیگران او را «قبول داشته باشند»

در این سن، احساس تعلق فقط یک حس خوشایند نیست؛ یک نیاز رشدی جدی است.

انسان تشنه محبّت است و محبّت، حیات‌بخش دل‌هاست. هر کسی که خود را دوست دارد، دلش می‌خواهد محبوب دیگران هم باشد.
(ابراهیم امینی، تربیت، ص ۹۷)

این نیاز چگونه خودش را نشان می‌دهد؟

👈🏻 حساسیت به نظر دیگران

کودک بیشتر به این فکر می‌کند که دیگران درباره‌اش چه فکری می‌کنند. مثلاً می‌پرسد:

◾ «دوستم از من ناراحت نیست؟»
◾ «بچه‌ها من را دوست دارند؟»

این نشانه رشد اجتماعی است، نه لوس شدن.

👈🏻 اهمیت دادن به دوستی‌ها

داشتن یکی دو دوست صمیمی برای کودک بسیار مهم می‌شود. دعوا یا قهر با دوست می‌تواند واقعاً او را ناراحت کند.

👈🏻 تلاش برای هماهنگی با گروه

گاهی کودک برای پذیرفته شدن، سعی می‌کند شبیه گروه رفتار کند؛ لباس مشابه، علایق مشابه، یا حتی استفاده از کلمات خاص گروه.

این بخشی طبیعی از یادگیری زندگی اجتماعی است.

👈🏻 آسیب‌پذیری در برابر طرد شدن

طرد شدن توسط همسالان می‌تواند اثر عمیقی بگذارد:

◾ کاهش عزت‌نفس
◾ احساس تنهایی
◾ اضطراب مدرسه
◾ کناره‌گیری اجتماعی

به همین دلیل حمایت والدین در این دوره بسیار مهم است.

چرا احساس تعلق این‌قدر مهم است؟

کودکی که احساس تعلق دارد:

◾ راحت‌تر دوست پیدا می‌کند؛
◾ در مدرسه مشارکت بیشتر و اضطراب کمتری تجربه می‌کند؛
◾ تصویر مثبت‌تری از خودش می‌سازد:
◾ و مهارت‌های اجتماعی بهتری دارد

در واقع، احساس تعلق بستر رشد سالم اجتماعی و هیجانی است.

والدین چگونه این نیاز را پاسخ دهند؟

۱. تعلق در خانواده را تقویت کنید

◾ زمان دونفره با کودک داشته باشید؛
◾ به حرف‌هایش با توجه واقعی گوش دهید؛
◾ و نشان دهید حضورش برای خانواده مهم است.

پیام پنهان: «تو برای ما ارزشمندی.»

۲. پذیرش بی‌قیدوشرط نشان دهید

◾ پذیرش بی‌قیدوشرط یعنی دوست داشتن و توجه به او بدون هیچ شرطی.
◾ توجه به او را مشروط به خوب بودن و مطابق میل شما بودن نکنید.

کودک باید بداند در هر شرایطی محبوب والدین است؛ حتی اگر در بیرون موفق نبود یا کار اشتباهی انجام داد. این امنیت، سپر روانی او می‌شود.

احساس محبوبیت، دل را شادمان می‌گرداند. کسی که بداند محبوب نیست، خود را در این جهانِ پرآشوب تنها و بی‌کس می‌شمارد و بدین جهت، همیشه پژمرده و افسرده خواهد بود. کودک نیز یک انسان کوچک است و بیش از بزرگان به محبّت احتیاج دارد. او همان‌طور که غذا می‌خواهد، به محبّت و نوازش نیز نیازمند است. کودک نمی‌فهمد در کاخ زندگی می‌کند و یا در کوخ، اما به خوبی می‌فهمد که محبوب دیگران است یا نه. با احساس محبوبیت می‌تواند آرام و راحت به رشد و نمو خویش ادامه دهد و در صفات عالی انسانیت تکامل یابد. (ابراهیم امینی، تربیت، ص ۹۷)

۳. دوستی‌ها را جدی بگیرید

◾ وقتی درباره دوستش صحبت می‌کند، با دقت گوش دهید و صحبت‌ها را کم‌اهمیت ندانید.
◾ دعواهای دوستانه برای او واقعی و مهم است.
◾ به جای حل کردن سریع، راهنمایی‌اش کنید.

۴. فرصت ارتباط اجتماعی فراهم کنید

◾ بازی با همسالان
◾ کلاس‌های گروهی
◾ رفت‌وآمدهای دوستانه
◾ فعالیت‌های تیمی

مهارت اجتماعی با تمرین شکل می‌گیرد.

۵. در زمان طردشدگی، پناه امن باشید

اگر گفت «هیچ‌کس با من بازی نکرد»:

◾ نگویید: «بی‌خیال، مهم نیست»
◾ بگویید: «حتماً خیلی ناراحت شدی. دوست داری تعریف کنی؟»

اول همدلی، بعد راه‌حل.

🌱 تعلق، از خانه شروع می‌شود.

کودک دبستانی می‌پرسد: «آیا من جایی دارم که به آن تعلق داشته باشم؟» اگر پاسخ این سؤال در خانه «بله» باشد، او با قدرت بیشتری وارد دنیای بیرون می‌شود.

منبع

لورا برک، روانشناسی رشد، ص ۶۸۹ – ۷۰۰
ابراهیم امینی، تربیت، ص ۹۷