دغدغه‌ها، علاقه‌ها و سلیقه‌های متفاوت (ویژگی نوجوان امروزی)

گاهی والدین علایق نوجوان را جدی نمی‌گیرند و آن‌ها را با جمله‌هایی مثل «این‌ها که دغدغه نیست»، «وقتت رو تلف نکن»، «زمان ما این چیزها نبود» یا «این کارها به درد آینده‌ات نمی‌خوره» رد می‌کنند. این برخورد، راه گفت‌وگو را می‌بندد.

وقتی نوجوان احساس کند علاقه‌هایش تحقیر یا ممنوع می‌شود، ممکن است آن‌ها را پنهانی دنبال کند. در این حالت، والد دیگر نمی‌داند فرزندش با چه محتواها، گروه‌ها، بازی‌ها یا الگوهایی در ارتباط است.

برخی علاقه‌ها اگر بی‌مرز و بی‌هدایت بمانند، می‌توانند به وابستگی تبدیل شوند؛ مثل ساعت‌های طولانی بازی آنلاین، حضور افراطی در شبکه‌های اجتماعی، دنبال کردن شدید لایک و فالوور یا غرق شدن در یک گروه خاص.

ممکن است برخی علاقه‌های نوجوان با نگرانی‌ها، ارزش‌ها یا باورهای خانواده ناسازگار به نظر برسد. اگر والدین فقط با منع و سرزنش واکنش نشان دهند، تعارض بیشتر و رابطه ضعیف‌تر می‌شود.

گاهی نوجوان آن‌قدر با یک علاقه، گروه، بازی، سبک یا چهره محبوب همانندسازی می‌کند که انگار تمام هویت او به همان موضوع وابسته می‌شود. در این حالت، نقد آن علاقه را نقد شخصیت خود تلقی می‌کند.

حتی اگر علاقه نوجوان را کامل نمی‌فهمید یا با آن موافق نیستید، با بی‌حوصلگی و تمسخر برخورد نکنید. وقتی نوجوان درباره بازی، ورزش، صفحه مجازی یا یک موضوع مورد علاقه‌اش حرف می‌زند، گوش دادن شما این پیام را می‌دهد: «دنیای تو برای من مهم است.»

به جای اینکه بگویید «این چه چیزیه که دوست داری؟» بپرسید:
«چی این موضوع برات جذابه؟»، «از کی بهش علاقه‌مند شدی؟»، «چه حسی بهت می‌ده؟»، «فکر می‌کنی چه چیزی ازش یاد گرفتی؟»
این سؤال‌ها هم ارتباط را حفظ می‌کند، هم به شما کمک می‌کند نیاز پشت آن علاقه را بفهمید.

ممکن است اصل علاقه نوجوان قابل احترام باشد، اما شکل استفاده او نیاز به اصلاح داشته باشد. مثلاً بازی آنلاین به خودی خود مسئله نیست، اما بازی بی‌زمان، افت تحصیلی، کم‌خوابی یا ارتباط ناسالم در بازی باید مدیریت شود. بهتر است به جای حذف کامل، درباره مرزها حرف بزنید.

علایق و دغدغه‌هایی که در ظاهر گاهی بی‌اهمیت، سطحی یا حتی نگران‌کننده به نظر می‌رسند، در حقیقت پاسخی هستند به نیازهای درونی نوجوان؛ مثل نیاز به هویت‌یابی، دیده‌شدن، استقلال، تعلق داشتن، موفقیت، یا معنا.

برای مثال، اگر نوجوان زمان زیادی را در فضای مجازی می‌گذراند، به‌جای برچسب «وابستگی» یا «وقت‌تلف‌کردن»، ابتدا بررسی کنیم چه نیازهایی از این طریق برایش تأمین می‌شود که او را به استفاده زیاد کشانده است. مثلاً علاقه‌ی زیاد به بازی‌های آنلاین، ممکن است پاسخی به نیاز «موفقیت و رقابت» یا «فرار از تنهایی» باشد. همچنین تولید محتوای مجازی یا پررنگ بودن در شبکه‌های اجتماعی، می‌تواند نشانه‌ی نیاز به «دیده‌شدن»، «تأیید گرفتن» یا «ابراز خلاقیت» باشد.

اگر نیاز اصلی نوجوان تأمین شود، یعنی همان ریشه‌ای که آن علاقه یا دغدغه بر پایه‌اش شکل گرفته، می‌توان علاقه‌های نامتناسب را تعدیل کرد.

به‌عنوان مثال اگر نوجوانی دائماً در فضای مجازی پُست منتشر می‌کند و دنبال لایک و فالوور است، به‌جای سرزنش، ببینیم آیا نیاز به تأیید یا دیده‌شدن در فضای خانواده تأمین شده؟ اگر نه، با تحسین‌های واقعی، واگذاری مسئولیت، و گفت‌وگوی ارزشمند، این نیاز را برطرف کنیم. در نتیجه، ممکن است میل افراطی‌اش به خودنمایی مجازی کم شود.

به جای برخورد صرفاً سلبی، از علاقه نوجوان مسیر رشد بسازید.

اگر زیاد بازی می‌کند، درباره طراحی بازی، برنامه‌نویسی، مدیریت زمان یا کار تیمی گفت‌وگو کنید. اگر به تولید محتوا علاقه دارد، درباره سواد رسانه‌ای، کیفیت محتوا، مسئولیت اجتماعی و مهارت‌های خلاقانه حرف بزنید.

به‌عنوان مثال مسئله این است: نوجوان ساعت‌ها برای بازی رایانه‌ای وقت می‌گذارد. به جای ممنوعیت محض، بپرسید: «چگونه می‌توانی از این مهارت درآمدزایی کنی؟»  یا پیشنهاد دهید: «بیا با هم تحقیق کنیم چگونه بازیساز شوی!»

احترام به علاقه نوجوان به معنای بی‌قانونی نیست. می‌توانید بگویید:
«می‌دونم این بازی برات مهمه، اما خواب، درس، خانواده و سلامتت هم مهمه. بیا با هم زمان مشخصی براش تعیین کنیم.»

جمله‌هایی مثل، «ما زمان شما با چیزهای ساده خوش بودیم» یا «نسل شما فقط دنبال گوشی و بازیه» معمولاً نوجوان را دفاعی می‌کند. بهتر است بپذیرید دنیای او با دنیای نوجوانی شما متفاوت است.

اگر نوجوان به ورزش، هنر، فناوری، تولید محتوا، نوشتن، برنامه‌نویسی، کار گروهی یا فعالیت اجتماعی علاقه دارد، تا حد امکان مسیر امن و سازنده برای آن فراهم کنید. علاقه وقتی جدی گرفته شود، می‌تواند به مهارت، اعتمادبه‌نفس و حتی مسیر آینده تبدیل شود.

جمع‌بندی

همان‌طور که دل‌مشغولی‌های خودتان برایتان مهم است، دغدغه‌های نوجوانتان را هم با احترام و توجه بشنوید؛ در دنیای او، آن‌ها بزرگ‌ترین مسائل هستند. نوجوان زمانی شنیده می‌شود که دغدغه‌هایش شنیده شود؛ بی‌توجهی به علاقه‌هایش، یعنی پاک کردن پل‌های ارتباطی.