انتقاد سازنده (والدین قوی)

«چرا این‌طوری با بچه صحبت کردی؟»

همین یک جمله کافی بود تا جواب بیاید: «تو خودت بهتر بلدی؟!»

و چند دقیقه بعد، دیگر هیچ‌کدام درباره رفتار با بچه حرف نمی‌زدند؛ بلکه یکی از بی‌توجهی‌های طرف مقابل می‌گفت و دیگری فهرستی از انتقادهایی را که در تمام این سال‌ها تحمل کرده بود، رو می‌کرد.

گاهی در زندگی مشترک، مشکل از خودِ انتقاد نیست؛ از شیوه‌ای است که انتقاد می‌کنیم و شیوه‌ای است که آن را می‌شنویم.

زن و شوهر قرار نیست بی‌نقص باشند. طبیعی است که گاهی رفتاری از یکدیگر ببینند که نیاز به اصلاح دارد. اما رابطه سالم، رابطه‌ای است که در آن بتوانیم هم حرف اصلاحی بزنیم و هم حرف اصلاحی بشنویم، بدون اینکه عزت و امنیت رابطه آسیب ببیند.

انتقادپذیری یعنی بتوانیم لحظه‌ای از خودمان فاصله بگیریم و به‌جای اینکه فوراً بپرسیم: «چرا به من حمله می‌کنی؟»، بپرسیم: «پیشنهادت برای بهتر شدنم چیه؟»

اما این مهارت یک روی دیگر هم دارد: چگونه انتقاد کنیم که همسرمان بتواند آن را بشنود؟

در این مقاله قرار است از همین نقطه شروع کنیم؛ از اینکه چگونه میان انتقاد و سرزنش، دفاع از خود و پذیرش مسئولیت، مرز بکشیم و یاد بگیریم بازخورد دادن و بازخورد گرفتن را به ابزاری برای تقویت رابطه تبدیل کنیم.

بسیاری از اوقات، قصد ما تنها بیان یک خواسته یا ناراحتی ساده است؛ اما در نهایت با دری بسته، قهر، داد و بیداد یا سکوتی سنگین روبه‌رو می‌شویم. چرا صحبت‌هایمان به‌جای گره‌گشایی، تنش ایجاد می‌کنند؟

پاسخ در مرز باریک میان «انتقاد مؤثر» و «سرزنش و تخریب» نهفته است.

 امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «محبوب‌ترین برادرانم نزد من، کسی است که عیب‌هایم را به من هدیه کند.»

تعبیر امام از بیان عیب‌های دیگران، تعبیر زیبای «هدیه دادن» است. اما چرا هدیه؟ وقتی می‌خواهیم به کسی هدیه‌ای بدهیم، آن را همان‌طور که هست به دستش نمی‌دهیم؛ با حوصله کادوپیچش می‌کنیم، برای زیبایی‌اش وقت می‌گذاریم و گاهی شاخه گلی هم روی آن می‌گذاریم تا هدیه‌مان را با احترام و محبت تقدیم کنیم.

پس چرا وقتی می‌خواهیم انتقاد کنیم و عیبی را به همسرمان گوشزد کنیم، گاهی آن را با تندی، سرزنش، تحقیر یا در حضور دیگران بیان می‌کنیم؟

اگر واقعاً هدفمان کمک به رشد و اصلاح همسرمان است، باید همان‌قدر که به اصل حرفمان اهمیت می‌دهیم، به شیوه بیان آن هم توجه کنیم. انتقاد هم باید کادوپیچ شود؛ با احترام، در زمان مناسب، با لحنی مهربانانه و به دور از تحقیر و سرزنش. بهتر است به‌جای برچسب زدن به شخصیت همسرمان، درباره رفتار مشخصی صحبت کنیم که ما را ناراحت کرده و توضیح دهیم چرا دوست داریم آن رفتار تغییر کند.

۵ گام کلیدی برای یک انتقاد مؤثر و کم‌تنش

برای اینکه پیام شما شفاف و بدون اصطکاک به همسرتان برسد، این پنج گام را تمرین کنید.

۱زمان‌سنجی؛ انتخاب زمان مناسب

گاهی حرف شما کاملاً درست، لحنتان آرام و هدفتان خیر است، اما پاسخ منفی می‌گیرید. دلیل چیست؟ زمان‌سنجی نادرست.

در شرایط زیر بهتر است گفت‌وگوی انتقادی را به زمان مناسب‌تری موکول کنید:

• زمانی که هر دو یا یکی از شما گرسنه، خسته، خواب‌آلود یا عصبانی است.
• در حضور فرزندان، خانواده‌ها یا دوستان؛ مطرح کردن انتقاد در جمع می‌تواند به تحقیر و آسیب به رابطه منجر شود.
• هنگام ورود به خانه یا دقایق قبل از خواب، وقتی فرصت و آمادگی کافی برای گفت‌وگو وجود ندارد.

اگر موضوع مهمی در میان است، زمان مناسبی را پیشنهاد دهید:

۲حذف کلمات سمی