رشد توانایی‌های حرکتی و بازی‌های قانونمند (ویژگی‌ ۶ تا ۱۱ سال)

کافی است آخر هفته در پارک کمی به بازی کودکان نگاه کنید؛ تفاوت حرکات و شیوه بازی کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی به‌راحتی دیده می‌شود. کودکان دبستانی سریع‌تر، هماهنگ‌تر و هدفمندتر حرکت می‌کنند. این تغییر فقط به خاطر بزرگ‌تر شدن بدن نیست؛ رشد شناختی و اجتماعی نیز به آنها امکان می‌دهد مهارت‌های حرکتی خود را به شکلی پیچیده‌تر به کار بگیرند.

در سال‌های دبستان، حرکات کودک هماهنگ‌تر، سریع‌تر و دقیق‌تر می‌شود. او در دویدن، پریدن، حفظ تعادل، پرتاب و گرفتن توپ و کارهایی مثل نوشتن و کاردستی مهارت بیشتری پیدا می‌کند.

هم‌زمان، بازی‌ها هم تغییر می‌کنند. کودک به تدریج از بازی‌های ساده و خودجوش به سمت بازی‌های قانونمند و گروهی می‌رود؛ بازی‌هایی که در آن باید نوبت را رعایت کند، قوانین را بپذیرد، با دیگران همکاری کند و برد و باخت را تجربه کند.

در نتیجه، بازی در این سن فقط فعالیت بدنی نیست؛ تمرینی برای هماهنگی بدن، همکاری، تحمل ناکامی و یادگیری قواعد اجتماعی هم هست.

مهم‌ترین تحولات حرکتی در این دوره

👈🏻 مهارت‌های حرکتی درشت

دویدن، پریدن، لی‌لی کردن، حفظ تعادل، پرتاب و گرفتن توپ و تغییر سریع جهت، بهتر و دقیق‌تر می‌شود.

👈🏻 مهارت‌های حرکتی ظریف

کنترل دست و انگشتان پیشرفت می‌کند؛ در نتیجه نوشتن، نقاشی، کاردستی، قیچی‌کاری و کار با ابزارها راحت‌تر می‌شود.

👈🏻 بازی‌های قانونمند

کودک کم‌کم می‌تواند قوانین را بفهمد و رعایت کند، برای نوبت منتظر بماند، با دیگران برای یک هدف مشترک همکاری کند و کم‌کم با باخت کنار بیاید.

👈🏻 ورزش و بازی گروهی

ورزش می‌تواند فرصت خوبی برای تحرک، دوستی و احساس تعلق باشد؛ اما وقتی فشار برای بردن و عملکرد بالا زیاد شود، ممکن است لذت بازی و حتی علاقه کودک به ورزش کاهش پیدا کند.

نکته مهم:کودک در این سن: هم به بازی آزاد نیاز دارد ← چون خلاقیت و ابتکارش را تقویت می‌کند و هم به بازی و ورزش قانونمند؛ ← چون همکاری، نظم و رعایت قانون را رشد می‌دهد.

بازی آزاد یعنی کودک خودش تصمیم بگیرد چه بازی‌ای انجام دهد، با چه کسی بازی کند، قوانین را تا حدی خودش بسازد و مدام در حال دویدن، پریدن، ساختن، تغییر دادن و امتحان کردن باشد.

چالش عصر دیجیتال؛ کاهش بازی‌های حرکتی

بچه‌های امروزی به خاطر جذابیت تلویزیون و بازی‌های ویدیویی و کامپیوتری، وقت کمتری را صرف بازی‌های حرکتی و ورزشی می‌کنند. این تا اندازه‌ای مایه نگرانی است. چون بخشی از مهارت‌های حرکتی، اجتماعی و حتی حل مسئله، در بازی‌های آزاد و پرتحرک شکل می‌گیرند.

نکته مهم این است که برای کمتر شدن زمان صفحه‌نمایش، فقط نگوییم: «گوشی رو بذار کنار یا تلوزیون رو خاموش کن! »

باید یک جایگزین واقعی و جذاب هم وجود داشته باشد: «بیا بریم ببینیم با این توپ چه بازی جدیدی می‌تونیم درست کنیم.»

در این سن، کودک به تجربه‌های واقعی‌تری برای حرکت، بازی، ارتباط و کشف کردن نیاز دارد.

چگونه به رشد حرکتی و بازی کودک کمک کنیم؟

۱. فضای بازی آزاد فراهم کنید

اجازه دهید کودک در پارک، حیاط یا فضای باز بدود، بپرد و بازی کند. بازی غیرساختاریافته برای رشد خلاقیت و مهارت‌های حرکتی ضروری است.

۲. وسایل ساده در اختیارش بگذارید

توپ، طناب بازی، دوچرخه. این وسایل او را به تحرک وامی‌دارند.

۳. در بازی‌هایش شریک شوید

با او فوتبال بازی کنید، لی‌لی کنید یا طناب بزنید. حضور شما لذت بازی را دوچندان می‌کند.

۴. نوشتن و نقاشی را تشویق کنید

بدون فشار، فرصت نقاشی، کاردستی و نوشتن فراهم کنید. به خط و نقاشی‌هایش توجه نشان دهید.

۵. بازی‌های گروهی و قانونمند را معرفی کنید

گرگم به هوا، وسطی، قایم‌موشک و بعدها بازی‌های با قوانین پیچیده‌تر. قوانین را با حوصله توضیح دهید و بر اجرای منصفانه نظارت کنید.

۶. در انتخاب ورزش، علاقه کودک را مقدم بدانید

نه آنچه شما دوست دارید، نه آنچه مد شده. بگذارید چند ورزش را تجربه کند و خودش انتخاب کند.

۷. فشار رقابتی را کاهش دهید

به جای تأکید بر برد و باخت، بر لذت بردن از بازی، تلاش کردن و همکاری تمرکز کنید. به او بیاموزید که «بازی» یعنی لذت، نه فقط پیروزی.

۸. با مربیان در ارتباط باشید

اگر کودک در تیم ورزشی ثبت‌نام می‌کند، با مربی گفت‌وگو کنید و مطمئن شوید که رویکرد او با نیازهای فرزندتان هماهنگ است.

۹. زمان تماشای صفحه‌ها را مدیریت کنید

نه با منع مطلق، که با ارائه جایگزین‌های جذاب. «بیا برویم پارک توپ بازی کنیم» را جایگزین «تلویزیون را خاموش کن» کنید.

منبع: لورا برک، روانشناسی رشد، ص ۶۱۲ – ۶۱۸