خیلی از کودکان، وقتی به اوایل کودکی می‌رسند، غیرقابل پیش‌بینی می‌شوند و از غذاها ایراد می‌گیرند. اشتهای کودکان متغیر است. گاهی بسیار زیاد می‌خورند و گاهی بسیار کم؛ مقدار مصرف غذا معمولاً به مرور زمان یکنواخت می‌شود.

به‌طورکلی والدین نباید در مورد تغییرات در مقدار غذایی که در هر وعده خورده می‌شود، نگران باشند. کودکان پیش‌دبستانی با خوردن کم در یک وعده و خوردن بیشتر در وعده دیگر، جبران می‌کنند.

کودکان از ترجیحات غذایی افرادی که مورد علاقه آنها هستند، (بزرگسالان و همسالان) تقلید می‌کنند. برای مثال، در منطقه‌ای کودکان از مزه غذاهای تند لذت می‌برند و با علاقه می‌خورند، در حالی‌که در منطقه دیگر کودکان از خوردن تندی امتناع می‌کنند.

رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی در غذا خوردن

✔ کودک ممکن است یک روز عاشق سبزیجات باشد و روز بعد آن‌ها را رد کند.

✔ گاهی فقط یک نوع غذا را دوست دارد و از غذاهای دیگر امتناع می‌کند.

✔ ممکن است از خوردن غذای اصلی صرف نظر کند اما میان‌وعده‌ها را با علاقه بخورد.

✔ گاهی با بازی کردن یا قشقرق، به غذا خوردن پاسخ می‌دهد.

این رفتارها غالباً با رشد حس استقلال، مالکیت و کنترل بر انتخاب‌ها در کودک مرتبط است. کودک می‌خواهد کنترل خود بر بدن و انتخاب غذا را تجربه کند.

چرا کودک این رفتار را نشان می‌دهد؟

۱. حس کنترل و خودمختاری

کودک می‌خواهد خودش تصمیم بگیرد چه بخورد و چه نخورد. محدود کردن شدید این انتخاب، مقاومت و نارضایتی ایجاد می‌کند.

۲. تغییرات طبیعی اشتها

اشتها در کودکان با رشد، فعالیت، خواب و خلق‌وخو متفاوت است. گاهی کاهش اشتها طبیعی است و جای نگرانی ندارد.

۳. تأثیر محیط و هیجان

خستگی، هیجان، قشقرق یا تغییرات روزمره می‌تواند اشتهای کودک را کم یا زیاد کند.

۴. پرخاشگری یا مقاومت یادگرفته‌شده

اگر کودک یاد گرفته باشد با قشقرق به هدفی مثل دریافت میان‌وعده یا خوراکی مورد علاقه برسد، ممکن است رفتار غذایی‌اش تابع این یادگیری شود.

۵. عادات غذایی نامناسب

مصرف زیاد شیرینی، تنقلات و میان‌وعده‌های شیرین می‌تواند اشتهای کودک را برای وعده‌های اصلی کاهش دهد و باعث شود کودک نسبت به غذاهای سالم مقاومت نشان دهد. مادران غالباً اذعان می‌کنند که کودکشان در نوزادی اشتیاق بیشتری به خوردن غذا داشت اما الان که ۳ یا ۴ ساله شده، تنها چیزی که با ولع می‌خورد بستنی است!

۶. بیماری

وجود برخی بیماری‌ها موجب بی‌اشتهایی‌های شدید و مداوم در کودکان می‌شود. بیماری، اشتها را کم می‌کند و توانایی بدن را برای جذب کردن غذاها، به‌ویژه در کودکان مبتلا به عفونت‌های روده، محدود می‌کند.

توصیه‌های کاربردی برای والدین

✔ قانون و انعطاف را با هم ترکیب کنید: برنامه وعده‌های غذایی مشخص باشد، اما در انتخاب میان‌وعده‌ها و تنوع غذایی به کودک به صورت مدیریت‌شده آزادی بدهید.

✔  از تهدید برای خوردن اجتناب کنید: این روش ممکن است رفتار غذا خوردن را غیرقابل پیش‌بینی‌تر کند و قشقرق را تشویق کند.

✔  با کودک بر سر غذا نزاع نکنید: وقتی کودکان بیش از حد تحت فشار قرار می‌گیرند، سر به طغیان می‌گذارند و کلاً از خوردن غذا امتناع می‌کنند.

✔  به کودک برای خوردن غذایش رشوه ندهید: از دادن وعده جایزه برای غذا خوردن، از هر نوع، خواه این جایزه آب‌نبات باشد، خواه ستاره طلایی یا هر نوع جایزه دیگر، خودداری کنید.

✔  تمرکز روی عادت‌های سالم، نه مقدار غذا: کودک باید فرصت داشته باشد گرسنگی و سیری خودش را تجربه کند.

✔  با احساسات کودک همدلی کنید: «می‌بینم الان دوست نداری بخوری. بعد از بازی دوباره امتحان می‌کنیم.»

✔  زمان صرف غذا را با لذت و شادی همراه کنید؛ از بحث کردن، نزاع و تهدید بپرهیزید. والدین غذاهای متنوع و رفتار مثبت با غذا را نشان دهند.

✔  اجازه دهید کودک خودش غذا بخورد؛ حتی اگر کند یا کمی شلخته باشد. این تجربه مهارت و استقلال را تقویت می‌کند.

✔  نگران نخوردن برخی غذاها نباشید: گاهی کودک غذای خاصی را به هیچ وجه نمی‌پذیرد، ولی تا زمانی که غذاهای دیگر، مواد غذایی اساسی را تأمین می‌کنند، مشکلی پدید نمی‌آید. اکثر بزرگسالان اذعان دارند که اکنون غذاهایی را می‌خورند که در کودکی آنها را دوست نداشتند.

رفتار غیرقابل پیش‌بینی کودک در غذا خوردن، اغلب طبیعی و بخشی از رشد استقلال و خودمختاری اوست. همراهی آرام، ایجاد الگوی مثبت و آزادی محدود در انتخاب غذا، کودک را به تجربه سالم غذا خوردن و احترام به سیری و گرسنگی خودش هدایت می‌کند.

منابع:
لورا برک، روانشناسی رشد، ص ۴۶۴ – ۴۶۷
فیلیپ رایس، روانشناسی رشد، ص ۱۴۸