گفتار خصوصی (ویژگی ۲ تا ۶ سالگی)
2دقیقه
آنچه در این مقاله می‌خوانید [پنهان‌سازی]
گفتار خصوصی چیست؟
اگر به کودکان پیش‌دبستانی هنگام انجام فعالیت‌های روزمره نگاه کنید، می‌بینید که اغلب با صدای بلند با خودشان حرف می‌زنند: «اول اینو می‌ذارم اینجا… نه، اشتباه شد… دوباره امتحان می‌کنم… بهت گفته بودم به این دست نزن…»
این نوع صحبت کردن را گفتار خصوصی یا «صحبت با خود» می‌نامند. در این حالت، کودک افکارش را آزادانه بیان می‌کند، حتی اگر شنونده‌ای وجود نداشته باشد یا جمله‌ها کاملاً منظم نباشند.
زبان در اینجا فقط ابزار ارتباط با دیگران نیست؛ بلکه ابزار فکر کردن، هدایت رفتار و کنترل ذهن کودک است.
گفتار خصوصی چه کمکی به کودک می‌کند؟
گفتار خصوصی به کودک کمک می‌کند تا:
- توجه خود را حفظ کند.
- مراحل کار را به خاطر بسپارد.
- اشتباهاتش را اصلاح کند.
- برای انجام کار برنامه‌ریزی کند.
- مسئله را حل کند.
- هیجان و ناامیدی خود را تنظیم کند.
به بیان ساده، کودک با حرف زدن با خودش، مغزش را هدایت می‌کند.
مثال‌های روزمره از گفتار خصوصی
پازل: کودک می‌گوید: «این تیکه اینجا نمی‌خوره… بچرخونمش… آهان درست شد!»
نقاشی: «اول خورشید… بعد خونه… نه، اینجا جا نداره… پاکش می‌کنم.»
پوشیدن کفش: «اول پای راست… بند رو رد کن… سفت بکش… آخ یادم رفت گره بزنم.»
در همه این مثال‌ها، کودک در حال فکر کردن، اصلاح و برنامه‌ریزی است.
چه زمانی گفتار خصوصی بیشتر دیده می‌شود؟
پژوهش‌ها نشان می‌دهد کودک زمانی بیشتر از گفتار خصوصی استفاده می‌کند که:
- تکلیف نه خیلی آسان و نه خیلی سخت باشد.
- کودک اشتباه کرده باشد.
- گیج شده باشد یا نداند قدم بعدی چیست.
- نیاز به تمرکز و تلاش ذهنی داشته باشد.
این یعنی گفتار خصوصی نشانه‌ی درگیری فعال ذهن با یادگیری است.
با افزایش سن و مهارت کودک:
- گفتار بلند کم‌کم به زمزمه تبدیل می‌شود.
- سپس به حرکت لب بی‌صدا می‌رسد.
- و در نهایت به «گفتار درونی» تبدیل می‌شود؛ همان صدای ذهنی که بزرگسالان هنگام فکر کردن دارند.
این فرایند طبیعی رشد شناختی است.
کودکانی که آزادانه از گفتار خصوصی استفاده می‌کنند، معمولاً:
- تمرکز بالاتری دارند.
- در کارهای دشوار پایداری بیشتری نشان می‌دهند.
- عملکرد بهتری در حل مسئله دارند.
نقش والدین در حمایت از گفتار خصوصی
✔ اجازه دهید کودک هنگام کار با خودش حرف بزند.
✔ گفتار خصوصی کودک را مسخره یا قطع نکنید.
✔ اگر خواستید کمک کنید، سؤال بپرسید: «فکر می‌کنی قدم بعدی چیه؟» نه اینکه فوراً پاسخ بدهید.
✔ محیط آرام برای تمرکز فراهم کنید.
✔ عجله نکنید کار را به جای کودک انجام دهید.
✔ تلاش ذهنی کودک را تحسین کنید، نه فقط نتیجه را.
وقتی کودکت با خودش حرف می‌زند، در واقع دارد مغزش را تمرین می‌دهد؛ دارد یاد می‌گیرد فکر کند، تصمیم بگیرد، اشتباه کند و دوباره بلند شود.
گاهی رشد، پر از زمزمه‌های کودکانه است… بگذار این صداها شنیده شوند، چون از دل آنها اندیشه، اعتمادبه‌نفس و توانمندی متولد می‌شود.
منابع:
لورا برک، روانشناسی رشد، ص ۴۹۴ – ۴۹۵